Je probleem is niet het probleem

Het is dinsdagochtend. In de auto naar je werk heb je het jezelf nog voorgenomen: vandaag laat je het rapport bij je medewerker liggen. Zij kan het, jij hebt je handen vol, en je weet inmiddels heel goed dat overnemen je meer kost dan het oplevert. Om half elf staat ze in de deuropening. Ze loopt vast, de deadline is morgen, en ze kijkt je net iets te lang aan. Voordat je het goed en wel doorhebt, hoor je jezelf zeggen: "Laat maar, ik kijk er vanavond wel even naar."

's Avonds zit je achter je laptop terwijl de rest van het huis al slaapt. Het ergste is niet eens de vermoeidheid. Het ergste is dat je precies wist wat er gebeurde, terwijl het gebeurde.

Je weet het allang

Als je jezelf hierin herkent, ben je waarschijnlijk niet iemand die nog moet ontdekken dat ze overneemt, fixt of redt. Je hebt de boeken gelezen, je hebt misschien al eens met een coach of psycholoog gezeten, en je kunt haarfijn benoemen wat je doet en op welke momenten het gebeurt. Op rustige momenten lukt het je ook steeds vaker om anders te kiezen. Je zegt nee tegen een extra overleg, je laat een vriendin haar eigen probleem oplossen, je gaat op tijd naar huis.

Maar zodra de druk oploopt en er van binnen iets wringt, valt dat allemaal weg. Dan reageert niet je inzicht, dan reageert iets dat veel ouder is. Je systeem is sneller dan je bewustzijn.

Dus doe je wat de meeste mensen in die situatie doen: je gaat harder werken aan het gedrag. Je leert delegeren, je oefent met nee zeggen, je zet een grens en probeert die vast te houden. Dat is logisch, want het gedrag is wat je ziet en wat je last bezorgt. Alleen zit daar het probleem niet.

Overnemen is geen probleem, maar een oplossing

Dat klinkt misschien vreemd, maar kijk er eens zo naar. Overnemen, redden, fixen, aanpassen en controle houden zijn allemaal antwoorden. Antwoorden op een vraag die ergens in je leven is ontstaan, lang voordat je leidinggaf of een gezin had. Iets in je heeft ooit geleerd dat je waardevol bent als je zorgt, dat je erbij hoort als je het goed doet, en dat het veilig is zolang niemand teleurgesteld in je raakt.

Het gedrag dat je nu zo graag kwijt wil, heeft je ooit beschermd. Het loste iets op. En je systeem is daar niet zomaar mee gestopt omdat jij inmiddels volwassen bent en het beter weet.

Hier wordt het interessant. Als overnemen een oplossing is, wat gebeurt er dan als je het weghaalt terwijl er niets verandert aan wat eronder ligt? Dan zoekt je systeem een andere route.

Waarom je patroon zich verplaatst

In achttien jaar begeleiden zie ik dit bij bijna iedereen die al een tijd met zichzelf aan de slag is. Je stopt met overnemen en merkt dat je ineens alles gaat controleren. Je zegt eindelijk nee en ligt er drie nachten wakker van. Je delegeert de taak en checkt het resultaat daarna toch nog even zelf, voor de zekerheid. Je laat je partner het zelf uitzoeken en wordt er zo onrustig van dat je er alsnog iets van zegt.

Het gedrag verandert van vorm, maar de spanning eronder blijft even groot. Dat zegt niets over hoe goed je je best doet. Het laat zien dat je op de verkeerde laag werkt. Zolang je het gedrag aanpakt, plak je een pleister op iets dat dieper zit. En zolang dat diepere deel zich niet veilig voelt, blijft het zoeken naar een manier om zichzelf te beschermen.

Wat er onder het gedrag ligt

Wat er onder het patroon zit, verschilt per persoon. Maar bij de vrouwen die ik begeleid komt één ding steeds terug: het verlangen om gezien te worden om wie je bent, en niet om wat je doet.

Je levert, je draagt, je regelt. Op je werk ben je degene die het overzicht houdt, thuis degene die alles op de rit heeft, bij vriendinnen degene die luistert. En ergens hoop je dat iemand het ziet. Niet alles wat je doet, maar jou. Als die erkenning uitblijft of nooit genoeg voelt, stop je niet. Je gaat harder je best doen, meer leveren, nog beter zorgen. Stoppen voelt namelijk alsof je het risico loopt om nóg minder gezien te worden.

Daar zit het eigenlijke probleem. Niet in het rapport dat je weer overnam, maar in de angst die op dat moment met je medewerker mee de deuropening in kwam: als ik haar nu laat zwemmen, ben ik dan nog een goede leidinggevende? Ben ik dan nog iemand op wie je kunt rekenen? Ben ik dan nog wel genoeg?

Die vraag stel je jezelf niet bewust. Je voelt alleen de spanning, en voordat je het kunt duiden, is je reactie je al voor geweest.

Waar het werk dan wel zit

Als het probleem niet het gedrag is, helpt meer inzicht in dat gedrag je ook niet verder. Je weet al wat je doet. Wat ontbreekt is verandering op de laag waar de reactie ontstaat, de laag die sneller is dan je goede voornemens.

Daar werken wij. Geen trucjes om beter te delegeren of technieken om je grens vast te houden, maar onderzoeken wat je systeem nog steeds probeert te beschermen. Met hypnose, opstellingen, ademwerk en NLP gaan we voorbij het denken, naar het punt waar het patroon het overneemt. Als dat deel niet meer hoeft te vechten voor zijn plek, hoef jij ook niet meer te bewijzen dat je waardevol bent. Nee zeggen is dan geen prestatie meer die je moet volhouden, maar iets wat vanzelf klopt.

Het patroon is niet jouw schuld. Het is ooit ontstaan om je te beschermen. Maar het is inmiddels wel jouw verantwoordelijkheid om te kijken wat het je kost, en wat er nodig is om het niet langer te laten bepalen hoe je leeft.

Dus de volgende keer dat je merkt dat je het weer overneemt, vraag jezelf dan niet waarom je dat doet. Dat weet je allang. Vraag jezelf: wat probeer ik op dit moment eigenlijk op te lossen?

Herken je jezelf hierin en wil je weten wat er bij jou onder het patroon ligt? Plan dan een verkenningsgesprek in.